Bałtupie

Rejon oszmiański

10 km na południowy zachód od Oszmiany.

Pozostałości dawnego majątku ziemskiego.

Bołtupie. Pozostałości dawnego majątku. Stan 2014r .

Według XIX-wiecznego badacza dziejów Ziemi Oszmiańskiej Czesława Jankowskiego w XVI w. istniał tu folwark należący do rodziny Szaszkiewiczów. Później przeszedł on we władanie Józefa Malejewicza, który poszerzył obszar majątku wykupując i dołączając sąsiednie folwarki. Dobra te w końcu XVIII w., liczące 150 włók, testamentem zostały zapisane Michałowi Wilamowiczowi, miecznikowi oszmiańskiemu żonatemu z Anną Gizbert-Studnicką. W 1705 r. kolejnym testmentem przekazał on majątek żonie. Ona  zaś jako wdowa poślubiła Aleksandra Abramowicza, cześnika oszmiańskiego. Po jego śmierci Anna Abramowiczowa w 1743 r. podarowała dobra bołtupskie swojemu bratankowi Krzysztofowi Gizbert-Studnickiemu, strażnikowi oszmiańskiemu. Na długo w tej rodzinie majątek nie zatrzymał się. W 1760 r. został sprzedany Franciszkowi Wereszczace, podczaszemu województwa nowogródzkiego. Był on właścicielem wielu innych dóbr, dlatego w Bołtupiach nie osiedlił się.  Majątek był zarządzany przez ekonoma. W 1806 r. syn F. Wereszczaki, Stefan sprzedał Bołtupie Jędrzejowi Śniadeckiemu, wybitnemu uczonemu. Był on profesorem chemii i medycyny w Szkole Głównej Litewskiej oraz profesorem Akademii  Medycznej w Wilnie. Od 1808 r. byl członkiem Warszawskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Zasłynął jako twórca polskiego słownika chemicznego oraz autor pierwszego polskiego pdręcznika chemii. Śniadecki prowadził szeroko zakrojoną działalność społeczną. Był współzałożycielem i redaktorem „Dziennika Wileńskiego”, założycielem i prezydentem Towarzystwa Szubrawców. Jako wybitny lekarz dał początek wychowaniu fizycznemu w Polsce. Pomimo osiągnięć naukowych Jędrzej Śniadecki był doskonałym administratorem. Zniszczone w 1812 r. podczas przemarszów wojsk zabudowania dworskie w Bołtupiach zostały  przez niego odbudowane, po czym majątek przekazał swemu synowi Józefowi. Jędrzej Śniadecki zmarł w 1838 r. w Wilnie. Został pochowany na cmentarzu  w Horodnikach, należących do mająku Bołtupie, których był właścicielem. Postawiony pomnik na jego mogile jest wykonany z białego marmuru w kształcie urny zwieńczonej krzyżem, umieszczonej na postumencie.

Według Romana Aftanazego, badacza dziejów rezydencji, po Józefie Śniadeckim dobra bołtupskie odziedziczył jego syn Andrzej, a kolejno po nim jego córka Zofia, zamężna za Stanisława Osiecimskiego. Majątek przez nich wkrótce został  sprzedany Janowi Oskierce. Do tej rodziny należał do 17 września 1939 r., po czym został przejęty przez władzę sowiecką. Latem 1941 r. przejęła go niemiecka administracja. Teren był objęty aktywnymi działaniami Armii Krajowej. Majątek w dużej mierze zabezpieczał w żywność działającą na tym terenie partyzantkę polską. Znaczącym ułatwieniem w ich działalności był fakt, że od 1942 r. przez pewien czas administratorem majątku był Witold Turonek pseudonim „Tur”, zastępca dowódcy obwodu AK Oszmiana, późniejszy dowódca 8. Oszmiańskiej Brygady AK. Po drugiej wojnie światowej władza sowiecka na terenie majątkowym utworzyła kołchoz.

Bołtupie. Pozostałości zabudowań dworskich. Stan 2014 r.

Nie zachował się zbudowany przez Śniadeckich w połowie XIX w. neogotycki pałacyk. Jego wygląd znany jest z rysunku Napoleona Ordy z 1876 r. Według R. Aftanazego pałac miał stylowy, zabytkowy wystrój. Pisze on: „W wielkim salonie z meblami w stylu Ludwika XVI i Ludwika Filipa wisiał ogromny, kryształowy żyrandol w kształcie półkuli. W saloniku, gdzie stały meble mahoniowe empirowe i biedermeierowskie, żyrandol był nieco mniejszy brązowy lub mosiężny także z kryształowymi wisiorami. We wszystkich pokojach, nawet w niektórych mieszkalnych, gładko na jasne kolory malowane ściany dekorowały obrazy, w tym wielkie kompozycje figuralne i pejzaże.”

Pałacyk otoczony był malowniczym parkiem krajobrazowym. Obecnie dawne założenie dworskie przypominają wyłącznie ruiny kilku budynków gospodarczych, fragmenty lipowych alei i dawnego parku. Na cmentarzu w Horodnikach, należących niegdyś do majątku Bołtupie znajduje się drewniana kaplica grobowa Śniadeckich, zbudowana w pierwszej połowie XIX wieku.