Bojary

Bojary na mapie

18 km na południe od Grodna

Rejon grodzieński

Pozostałości dawnego majątku ziemskiego. Położone przy drodze prowadzącej z Indury do Grodna.

Właścicielami rozległych dóbr byli książęta Ogińscy. W opisie parafii dekanatu grodzieńskiego z 1784 roku, opracowanym przez Wiesławę Wernerową, zaznaczono: „Bojary wieś i karczma JW Ogińskiego na północ pół ćwierci mili mierne” (opis pod względem parafii i kościoła w Indurze).

W drugiej połowie XIX wieku Bojary jako folwark włączone zostały do majątku Świsłocz , należącego do Pusłowskich. W końcu XIX wieku folwark był własnością Jadwigi Pusłowskiej. W okresie międzywojennym majątek w Bojarach należał do hrabiego Michała Krasińskiego, syna hr. Marty Krasińskiej z Pusłowskich, właścicielki dóbr ziemskich w Świsłoczy. Michał Krasiński był człowiekiem wszechstronie wykształconym i szanowanym w okolicy. Był absolwentem szkoły oo. jezuitów w Austrii, prezesem Oddziału Grodzieńskiego Kresowego Związku Ziemian, ochotnikiem w wojnie polsko-bolszewickiej 1920 roku, zaprzyjaźnionym z późniejszym generałem, Władysławem Andersem. Według spisu ziemian województwa białostockiego z 1930 roku majątek Bojary liczył 1578 hektarów ziemi Z relacji Witolda Ursyn Niemcewicza, syna właściciela majątku w Mandzinie Tadeusza Niemcewicza, możemy się dowiedzieć, że Bojary były pięknym, dużym i wzorowym majątkiem. Wszędzie panowała czystość i porządek. Do uprawy roli stosowano bardzo dobry, jak na tamten czas, sprzęt rolniczy. W posiadaniu były żniwiarki, snopowiązałki, młotarki, arfy do czyszczenia zboża, a także sprzęt do uprawy roli różnego rodzaju, pługi, brony, sprężynówki. W majątku zajmowano się hodowlą różnego rodzaju bydła oraz koni arabskich. Prowadzona była także gospodarka leśna. Założona została szkóka hodowli roślin (hodowano modrzewie i buki, które później wysadzano w lasach majątkowych. W majątku założono również duży sad owocowy i pasiekę.

W latach 20. XX wieku hr. Michał Krasiński wybudował murowany piętrowy klasycystyczny dwór. Od strony podjazdu posiadał on centralny akcent w postaci pseudoryzalitu. Przylegał do niego portyk z czterema kolumnami, dźwigającymi taras. Budynek dworu otoczony był parkiem krajobrazowym ze stawem. W posiadaniu rodziny Krasińskich majątek Bojary znajdował się do 17 września 1939 r. Marek Wierzbicki w książce „Polacy i Białorusini w zaborze sowieckim” pisze: „W przededniu sowieckiej agresji komuniści z terenu Grodzieńszczyzny przygotowali listy osób, które z racji antykomunistycznej i antysowieckiej postawy postawy miały być w pierwszej kolejności zlikwidowane lub wydane Armii Czerwonej. Na listach tych umieszczono nazwiska ziemian, osadników wojskowych, zarządców majątków ziemskich, nauczycieli, przedstawicieli szlachty zaściankowej (…). Komitet rewolucyjny w Indurze wydał także wyrok śmierci na właściciela majątku Bojary, hr. Michała Krasińskiego, na zarządcę majątku Janowa Sopotnickiego, na ekonoma Waleriana Adamczewskiego i Stanisława Skarżyńskiego. Zostali oni aresztowani i 20 września 1939 roku, razem z innymi pięcioma Polakami, zamordowani przez skomunizowaną bandę. Według źródeł ustnych wszyscy zostali rozstrzelani w rowie melioracyjnym w pobliżu Kwasówki i potajemnie pogrzebani w pobliżu miejsca egzekucji. Zwłoki ekshumowano w 1989 roku i pochowano na cmentarzu w Kwasówce.

Jesienią 1939 roku majątek został przejęty przez władzę sowiecką. Latem 1941 roku majątki ziemskie przejęła niemiecka administracja. Do Bojar również Niemcy przysłali swego administratora. Po drugiej wojnie światowej na ziemiach majątkowych utworzono kołchoz, a na terenie dworskim urządzono szpital psychiatryczny.

Budynek dworu zniszczono w 2006 roku. Z założenia dworskiego zostało kilka niszczejących budynków gospodarczych, część parku (wstęp zabroniony, znajduje się tam ośrodek leczenia psychiatrycznego) oraz fragmenty alei. W lasach należących niegdyś do Krasińskich w pobliżu Zarubicz (obecnie leśnictwo indurskie) zachowały się sędziwe modrzewie i buki, zasadzone na początku XX wieku. Są one żywymi, choć niemymi świadkami historii.