Konwaliszki

Konwaliszki na mapie

20 km na północ od Werenowa

Rejon werenowski

Pozostałości dawnego majątku ziemskiego.

Znajdują się przy starym trakcie pocztowym z Nowogródka do Wilna. Pierwsze wzmianki o istnieniu tego dworu pochodzą z XVIII w. Historię parafii istniejącego w Konwaliszkach dworu najlepiej przedstawiają ręcznie pisane wspomnienia księdza Antoniego Dziekana, parafianina konwaliskiego, napisany w 1977 r. W sporządzonej notatce o dworze zapisał m.in.:

Celowo zahaczam o dwór, ponieważ to się łączy z historią kościoła. A więc piękny i posiadający żyzne pola majątek Konwaliszski niegdyś należał do pana podkomorzego Chreptowicza. Od tegoż Chreptowicza w r. 1786-tym kupują majątek dwaj bracia Jankowscy, szlachta herbu Jastrzębiec. Jeden z tych braci to Franciszek Jankowski, podczaszy smoleński, zaś drugi to Mikołaj Jankowski, miecznik oszmiański, który później zostanie kapłanem i będzie mińskim kanonikiem, będzie fundatorem kościoła w Konwaliszkach.

Kościół w Konwaliszkach. Stan z 2018 roku.

Według ks. A. Dziekana, syn Franciszka Karol Jankowski sprzedał majątek w 1850 r. marszałkowi oszmiańskiemu Kazimierzowi Umiastowskiemu z Żemłosławia. Po śmierci K. Umiastowskiego w 1863 r. właścicielką Konwaliszek została jego żona Józefa Umiastowska z domu Dunin-Rajecka. Po niej w 1877 r. właścicielem tych dóbr został jej jedyny syn Władysław Umiastowski. Ks. A. Dziekan dodaje: „Jeśli chodzi o rodzinę Umiastowskich, to miejscowi ludzie ich dobrze pamiętają, a zwłaszcza pamiętał ich mój ojciec, który w dobrach umiastowskich pracował”. Wincenty Dziekan pracował jako gajowy w dobrach hr. Umiastowskich w latach 1904-1924. Ks. A. Dziekan zaznacza, że po śmierci hrabiego Władysława Umiastkowskiego w 1905 r. dziedziczy majątek jego żona Janina z Ostrogów-Sadowskich, margrabina Umiastowska. Później sprzedawała ona działki ziemi należące do majątku konwaliskiego i wydzierżawiła budynki Żydom w celu rozbudowy i rozwoju handlowego Konwaliszek. Była także fundatorką szkoły w Konwaliszkach. W latach 30 XX w. Janina Umiastowska zapisała dwór w Konwaliszkach z parkiem i sadem owocowym na osadę wypoczynkową dla artystów, uczonych i literatów wileńskich. Ks. A. Dziekan w pamiętniku zaznaczył: „(…) artyści niewiele skorzystali z tych darów, gdyż szybko zbliżyła się wojna światowa, która położyła kres wszystkim dawnym planom i zamiarom. Teraz dwory są sowchozami, to zn. Sowieckim państwowym gospodarstwem rolnym”.

Konwaliszki. Gorzelnia. Stan z 2018 r.

Anna Zagdaj, urodzona w Konwaliszkach, obecnie nauczycielka języka polskiego w Szkole Społecznej im. Św. Jana Pawła II w Grodnie, zafascynowana historią swych stron rodzinnych relacjonuje:

„Będąc jeszcze dzieckiem nieraz słyszałam o pańskim dworze i gorzelni we wsi Konwaliszki. W dzieciństwie często z przyjaciółmi jeździliśmy tam rowerami, aby pobawić się w murach dawnej gorzelni. Spacerowaliśmy alejkami dawnego dworu, wyobrażaliśmy sobie, jak się tu żyło za czasów pańskich. Każdy z nas słyszał wiele historii o margrabinie Janinie Umiastowskiej, właścicielce dworu, która ufundowała ołtarz główny w miejscowym kościele i zapisała dwór w Konwaliszkach na kolonię wypoczynkową dla wileńskich artystów”. Bliskość Wilna, malownicze „dzikie” tereny, świeże powietrze na pewno by sprzyjały wileńskim twórcom i nawet nie śmiem teraz pomyśleć jak mogłaby się rozwinąć historia tego miasteczka, gdyby nie druga wojna światowa. Od nauczycieli historii słyszeliśmy, że prawdopodobnie tu z przyjaciółmi bywał Adam Mickiewicz i kto wie, czy nie w pobliskim lesie spotykał się ze swoją muzą, ukochaną Marylą, o miłości których miejscowi poeci układali później wiersze. Ciekawe historie, ciekawa przeszłość i świetność, która, niestety, w czasach dzisiejszych coraz bardziej traci swój blask”.

Gorzelnia dworska w Konwaliszkach. Stan 2018 r.

Z założenia dworskiego w Konwaliszkach prawie niczego nie pozostało. Miejsce dworu wyznacza pagórek z rosnącymi obok starymi drzewami. W pobliżu fragment dawnego parku i nieopodal zbudowany z kamieni niszczejący budynek gorzelni. Teren dawnego majątku ziemskiego zajmuje miejscowe gospodarstwo rolne.

Widok współczesny terenu podworskiego. Stan 2018 r.