Kuszlany

Kuszlany na mapie

Kuszlany, rejon smorgoński

12 km na zachód od Smorgoni

Dawny majątek ziemski.

Pierwsze wzmianki o Kuszlanach pochodzą z drugiej połowy XVI w. Miejscowymi dobrami władali kolejno: Dorgowiczowie, Protasiewiczowie, Muśniccy, Petelczycowie, Dziadowiczowie, Kijanowscy. W połowie XVIII w. obszerne dobra dzieliły się na kilka majątków i folwarków. Jeden z nich Kuszlany od 1749 r. należał do szlacheckiej rodziny Bohuszewiczów. W tym majątku wychowywał się, a także spędził ostatnie lata swego życia pisarz i poeta Franciszek Bohuszewicz. Urodził się on w 1840 r. w Świranach. Pobieral nauki w gimnazjum w Wilnie, a potem kształcił się na uniwersytecie w Petersburgu na wydziale fizyczno- matematycznym. Za udział w protestach studenckich w 1846 r. został wydalony z uniwersytetu. Franciszek Bohuszewicz brał udział w powstaniu styczniowym 1863 r. Należal do oddziału powstańczego dowodzonego przez Konstantego Ramotowskiego „Wawra”, działającego na terenie Puszczy Augustowskiej. Podczas jednej z bitew został ranny. Po upadku powstania przedostał się na Ukrainę. Tam zdobył wykształcenie prawnicze. Po ogłoszeniu amnestii dla osób biorących udział w powstaniu F. Bohuszewicz powrócił do Wilna, a w 1898 r. zamieszkał w rodzinnych Kuszlanach. Tu zmarl w 1900 roku. Pochowany został na parafialnym cmentarzu w Żupranach.

Kuszlany. Kamień pamiątkowy. Stan 2018 r.

Znanymi zbiorami jego poezji są wydane za życia w 1891 r. w Krakowie „Duduka białoruska” i w 1896 r. w Poznaniu „Smyk białoruski”. Był on nowatorem krytycznego realizmu w literaturze białoruskiej i uznawany jest za klasyka tej literatury, był również korespondentem polskiego czasopisma „Kraj”.

Dudka Białoruskaja. Zbiór utworów F. Bohuszewicza wydany pod pseudonimem w 1891 r. w Krakowie

Żoną Franciszka Bohuszewicza była Gabriela Szklennik, z którą miał dwoje dzieci, syna Tomasza i córkę Konstancję. Tomasz i jego żona Maria z Piwnickich Bohuszewiczowie byli ostatnimi właścicielami majątku. Tomasz Bohuszewicz zmarł w 1929 r. Natomiast Marię Bohuszewiczową oraz Konstancję Mnichowicz, siostrę Tomasza, z dziećmi w lutym 1940 r. wywieziono na Syberię. Po długiej tułaczce udało się im wrócić do powojennej Polski.

Zachował się wybudowany przez Franciszka Bohuszewicza w 1896 r. drewniany parterowy dworek, nakryty dwuspadowym dachem. Wzdłuż ściany frontowej budynku usytuowana jest, wsparta na słupach z szerokim okapem, drewniana galeryjka. W pobliżu dworku zachował się budynek stajni, wzniesiony z kamienia polnego, a obok studnia z żurawiem. Dworek otacza nieduży park z rosnącymi w nim sędziwymi drzewami. Od strony ogrodowej w parku znajduje się drewniana kapliczka, według przekazów miejscowej ludności postawiona przez Franciszka Bohuszewicza i jego ojca Kazimierza. Nieopodal dworku, na skraju lasu znajduje się kamień z inskrypcją w języku polskim ku pamięci Macieja Buraczka, był to literacki pseudonim F. Bohuszewicza. Kamień został umieszczony w 1900 roku przez miejscową ludność.

Kuszlany. Aleja. Stan 2018 r.

Po drugiej wojnie światowej w budynku dworku mieściła się biblioteka. Teren był w zarządzaniu miejscowego kołchozu. W 150. rocznicę urodzin poety dworek został odnowiony. Założono w nim filię Państwowego Muzeum Historii Literatury Białoruskiej.