Michałowszczyzna

27 km na południowy wschód od Oszmiany

Rejon oszmiański

Pozostałości dawnego majątku ziemskiego.

Michałowszczyzna. Dwór przed 1939 r. Źródło: R. Aftanazy, Dzieje rezydencji

Michałowszczyzna jest położona nad rzeką Klewą. W ciągu kilku wieków dość często zmieniali się właściciele tych dóbr. Według Czesława Jankowskiego, badacza dziejów Oszmiańszczyzny, Michałowszczyzna do połowy XVII w. była jednym z folwarków wchodzących w skład klucza holszańskiego należącego do Sapiehów. W połowie XVII w. przeszła ona w posiadanie Mikołaja Iszory, który zapisał majątek ojcom franciszkanom z Holszan. Jednak wkrótce dobra te przeszły w posiadanie Wołkanowskich, a potem Godebskich. Według Romana Aftanazego, badacza dziejów rezydencji, kolejnymi właścicielami Michałowszczyzny byli Mosiewicze, Małkowscy, Niesterowicze, Wituńscy. W drugiej połowie XIX w. majątkiem władał Jan Wituński. W spadku po nim dobra te przeszły w posiadanie jego córki, Marii, zamężnej z Konstantym Skinderem. Ostatnim właścicielem majątku ziemskiego w Michałowszczyźnie do września 1939 r. był ich syn, Czesław Skinder, żonaty z Zofią z Czechowiczów.

Michałowszczyzna przed 1939 r. Źródło: R. Aftanazy, Dzieje rezydencji

Przed 1939 r. majątek liczył 700 hektarów gruntów. Budynek dworu w Michałowszczyźnie nie zachował się. Po drugiej wojnie światowej został przebudowany pod wiejski klub. Był to stosunkowo nieduży budynek drewniany, pochodzący z początku XIX w. Od strony podjazdu posiadał szeroki, piętrowy, czterokolumnowy portyk. Nakryty był wysokim gontowym dachem. R. Aftanazy podaje, że oprócz kaflowych pieców w żółtym kolorze był w domu także kaflowy kominek. Zabytkowe rzeczy z dworu były wywiezione jeszcze przed wybuchem pierwszej wojny światowej. To, co pozostało, przepadło w czasie zawieruchy wojennej. Do najbardziej cennych pamiątek przechowywanych we dworze należało archiwum rodzinne Skinderów, siegające pierwszej połowy XVII w.

Naprzeciwko dworu znajdowała się brama wjazdowa z dwoma potężnymi murowanymi słupami w kształcie czworoboku, nakrytymi stożkowatymi daszkami. Przed dworem mieścił się wielki, półkulisty gazon, otoczony drogą podjazdową. Do dworu przylegał park z rosnącymi w nim starymi lipami, a także z licznymi dekoracyjnymi krzewami.

Z założenia dworskiego zachował się budynek gorzelni zbudowany na początku XX w. z cegły i kamieni polnych. Wzniesiony został na planie wydłużonego prostokąta. Jest budynkiem parterowym, a jego część środkowa, w formie ryzalitu, jest wyższa – piętrowa. Na elewacji frontowej znajduje się trójkątny ryzalit z umieszczonym w nim napisem: „N321. Gorzelnia”, z datą budowy 1907 oraz inicjałami właściciela „C. S.” . Naprzeciwko znajduje się nieduży budynek gospodarczy zbudowany z kamieni i cegły. Zachowały się pozostałości bramy wjazdowej, a także fragment parku dworskiego.