Możejków Mały

 

26 km na południowy zachód od Lidy

Rejon lidzki

Zespół dworski w dawnym majątku ziemskim.

Położony przy drodze wiodącej z Grodna do Lidy. Właścicielami miejscowych dóbr byli Romerowie, Kostrowiccy, a od drugiej połowy XIX wieku – Brochoccy. Ostatnim właścicielem majątku do września 1939 roku był Andrzej Brochocki. W pierwszej połowie XIX wieku majątek liczył 3500 hektarów ziemi, a przed pierwszą wojną światową zajmował powierzchnię ok. 1500 hektarów gruntów.

Obszerny, klasycystyczny murowany dwór był wybudowany przez Romerów na początku XIX wieku. Według Romana Aftanazego, badacza dziejów rezydencji, w latach 19081910 ówczesny właściciel Władysław Brochocki dokonał zarówno zewnętrznej, jak i wewnętrznej przebudowy dworu. Dach nakryto blachą, a zamiast dawnych lukarn umieszczono cztery kwadratowe okna, oświetlające nowo urządzone pokoje mansardowe.

Jest to trzynastoosiowy budynek parterowy z piętrową częścią środkową, wzniesiony na planie długiego prostokąta. Fasadę zdobi portyk z dwiema parami kolumn, zwieńczony grymasowatym trójkątnym naczółkiem, przebitym niewielkim oknem termalnym. Wystrój wnętrz dworu przed wybuchem drugiej wojny światowej opisał Roman Aftanazy w książce „Dzieje rezydencji”. Według stanu z 1939 roku, na osi znajdował się przestronny, zmodernizowany hall, z umieszczonymi w jego prawym rogu kręconymi schodami wiodącymi na piętro. Na ścianach hallu wisiało poroże jelenia oraz wypchane wilcze głowy. Prawa strona dworu mieściła zaledwie cztery pokoje. Największym była sala jadalna, przylegająca do hallu, zajmując całą szerokość domu, z oknami na przestrzał. Duży kwadratowy frontowy pokój narożny służył jako salon, natomiast mały narożny tylny jako salonik. Pomiędzy salonikiem a salą jadalną mieścił się jeszcze od strony ogrodu niewielki pokój gościnny. Lewa strona domu miała pośrodku korytarz, który oddzielał dwa spore frontowe pokoje mieszkalne, a więc narożny gabinet i przylegający do hallu sypialny, od trzech pokoi o przeznaczeniu służbowym i gospodarczym…”

Według R.Aftanazego właściciele dworu nie zawsze w nim mieszkali. Jego wyposażenie nieruchome i ruchome było stosunkowo skromne. W hallu, dużym salonie i saloniku były posadzki parkietowe, a wszystkie pozostałe pokoje miały zwykłe podłogi lakierowane. Ściany najpierw były pokryte tapetą, a później malowane farbą klejową. Urządzenie dużego salonu składało się z nowszego garnituru mebli mahoniowych bez specjalnego stylu, obitych ciemnoczerwonym aksamitem, a także starszego, w stylu Ludwika XVI. Spośród dzieł sztuki była tu duża ilość świeczników i lichtarzy srebrnych, kilka starych zegarów, srebro herbowe oraz zabytkowe serwety z emblemami króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, oddane później do Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Wilnie.

Zbiory biblioteki składały się z książek zebranych w okresie międzywojennym. Zachował się zbudowany równolegle dworu dziewiętnastowieczny klasycystyczny budynek stajni z dwoma niedużymi symetrycznie rozmieszczonymi gankami.

Obok dworu znajduje się nieduży budynek zbudowany w XVIII wieku, służący niegdyś jako kuchnia. Z założenia dworskiego zachowała się również piętrowa oficyna.

Do zespołu dworskiego przylega park krajobrazowy o powierzchni ok. 5 hektarów. W pobliżu, za dworem znajdują się stawy połączone kanałami. Od strony szosy zachowała się część alei wjazdowej, wiodącej do dworu. W dawnym budynku dworskim obecnie mieści się urząd sielsowietu (odpowiednik urzędu gminy). Przylegający teren użytkowany jest przez miejscowe gospodarstwo rolne.