-->

Możejków Wielki

Rejon szczuczyński

16 km na północny wschód od Szczuczyna

Zespół dworski w dawnym majątku ziemskim położony w pobliżu drogi prowadzącej ze Szczuczyna do Lidy

Możejków Wielki. Widok ogólny. Rys. N.Orda
Możejków Wielki. Brama wjazdowa do 1939 r. Źródło: R. Aftanazy

Dobra te należały kolejno do: Tyszkiewiczów, Chodkiewiczów, Naruszewiczów i Sapiehów. W XVIII w. majątek z powrotem przeszedł we władanie Chodkiewiczów. Utrzymywali oni przy dworze chorągiew pancerną. Zajmowała dwa budynki z dwuizbowymi mieszkaniami dla oficerów i stajnię dla koni. W XIX w. budynki te zostały przebudowane na oficyny. Na początku XIX w. właścicielami Możejkowa Wielkiego zostali Grabowscy, a po nich w spadku otrzymali majątek Wereszczakowie. Wygląd części dworu jest znany ze szkiców Napoleona Ordy.

W 1915 r., podczas pierwszej wojny światowej, dwór został spalony z całą swoją zawartością. Michał Wereszczaka przerobił jedną z oficyn na dom mieszkalny. Pokoje w nim zostały wyposażone bardzo starannie, ale bez zabytkowych mebli czy też wartościowych dzieł sztuki. Natomiast wygląd otoczenia dworu przybliża nam dziś opis Romana Aftanazego w jego książce „Dzieje rezydencji”. Aftanazy pisze:

Ogromny kwadratowy dziedziniec, rozciągający się przed domem mieszkalnym i oficynami, zajmował kolisty gazon, obsadzony od połowy XIX w. świerkami. Oficyny z domem łączył niski mur ze sztachetami wprawionymi w murowane słupy. W ogrodzeniu tym po obu stronach domu znajdowały się furty, którymi z paradnego dziedzińca przejść można było do założonego od tyłu domu ogrodu spacerowego. Podobny mur, ale wysokości niemal dorosłego człowieka, wybrzuszony ćwierćkoliście, zajmował paradny dziedziniec od strony podjazdu. Umieszczoną na osi bramę tworzyły dwa potężne filary o przekroju prostokąta, dekorowane nakładającymi się na siebie pilastrami ze stylizowanymi jońskimi głowicami. Filary nakrywał czteroskładowy dach łupkowy, zwieńczony smukłymi kamiennymi wazonami. Pozostałe słupy ogrodzenia, nieco niższe, ozdobione były kulami. Do bramy wjazdowej, przez groblę pomiędzy dwoma stawami, prowadziła aleja obsadzona srebrzystymi świerkami”.

Możejków Wielki. Park dworski. Stan 2018 r.

Na terenie podworskim zachowało się sporo budynków z końca XVIII lub początku XIX w., należących do dawnego majątku ziemskiego. Wśród nich jest murowany, klasycystyczny, parterowy budynek oficyny z dwoma symetrycznie rozmieszczonymi portykami, każdy o dwóch parach kolumn utrzymujących trójkątne przyczółki z oknami.

Możejków Wielki. Oficyna, elewacja frontowa. Stan z 2018 r.

Budynek nakryty wysokim, dwuspadowym dachem – wcześniej mógł być to budynek stajni. Od strony podjazdu obok parku znajduje się zbudowany z końcu XVIII w. z kamienia i cegły klasycystyczny, parterowy budynek nakryty wysokim, dwuspadowym dachem. Nad wejściowymi drzwiami do budynku na drewnianej belce widoczna jest data 1790 r. Mogła to być także oficyna dworska. Obecnie w budynku urządzone są mieszkania. Z relacji ustnej jednego z mieszkańców wiemy, że data nad drzwiami była wielokrotnie zamalowywana, ale farba na napisie nie trzyma się i od razu napis ponownie staje się widoczny. Wartość historyczną stanowią także zachowane budynki gospodarcze. Ciekawą budowlą zespołu dworskiego jest osiemnastowieczny świron (magazyn), zbudowany na rzucie kwadratu, posiadający dwie kondygnacje: dolną z grubym murem oraz górną – drewnianą ze wszystkich stron, otoczoną lekką galeryjką. Budynek nakryty jest czterospadowym dachem.

Obok świronu znajduje się pochodzący z tego samego okresu spichlerz. Od strony południowej posiada on wysokie podmurowanie z trzema półkolistymi futrynami i drewnianymi drzwiami. Szerokie, murowane słupy budynku połączone są grubymi deskami, stanowiącymi ścianę spichlerza. Nakrywa go czterospadowy dach. Zachował się także budynek gorzelni z umieszczoną na frontonie datą 1890 r. oraz jeszcze kilka innych murowanych budynków gospodarczych.

Możejków Wielki. XIX-wieczna gorzelnia. Stan z 2018 r.

Od strony podjazdu znajdują się pozostałości murów, ogrodzenia dworu i bramy wjazdowej. Teren podworski należy do miejscowego gospodarstwa rolnego. Budynki gospodarcze nadal są wykorzystywane. Założenie dworskie przypominają także pozostałości regularnego, ściśle symetrycznego parku w kształcie prostokąta z alejami i szpalerami grabowymi.