Stracza

38 km na północny wschód od Ostrowca

Rejon ostrowiecki
Dawny majątek ziemski

Miejscowość nad rzeką o tej samej nazwie położona w pobliżu miasteczka Świr. Najstarsze źródłowe wzmianki pochodzą z XIII wieku.

Stracza. Budynek dworu przed I wojną światowa. R. Aftanazy

Jak ustalił Michał Baliński, zaczynając w lipcu 1579 roku
wojnę o Inflanty z carem Iwanem Groźnym, Stefan Batory
kazał w okolice Świra ściągnąć wszystkie wojska. Przybył
tu z Wilna sam król, aby dokonać przeglądu okazałej jazdy
litewskiej. Potem w Świrze zwołał radę wojenną, na której
podjęto decyzję, aby iść nie bezpośrednio do Inflant, lecz
skierować się do Połocka. 12 lipca wydał Batory napisaną
przez siebie łaciną odezwę, czyli manifest do wojska. Został
ten dokument od razu przełożony na języki polski, węgierski
i niemiecki.

Pierwszymi znanymi właścicielami Straczy byli książęta
Świrscy. Według Romana Aftanazego w 1616 roku książę
Andrzej Świrski sprzedał posesję Jerzemu Żebrowskiemu,
żonatemu z Zofią ze Świrskich. Przez sto pięćdziesiąt lat
był on w posiadaniu tego rodu. W 1767 roku książę Andrzej
Świrski sprzedał majątek Kazimierzowi Pakoszemu, koniuszemu
połockiemu, żonatemu z Franciszką z Hłasków.

Dobra przejął następnie ich syn, Jan Cyryl, komisarz
cywilno-wojskowy i prezes sądu powiatu lepelskiego. We
władaniu tej rodziny znajdowała się Stracza do połowy
XIX wieku, po czym przeszła w posiadanie Paszkiewiczów.
W 1906 roku liczący kilka folwarków, młynów i gorzelni
majątek został sprzedany. Dwór z zabudowaniami dworskimi,
folwark Bideryszki oraz trzy tysiące hektarów ziemi
z lasem i łąkami kupił Zygmunt Chomiński. W okresie
międzywojennym dobra te rozparcelowano.

Zbudowany w XIX wieku drewniany, modrzewiowy
dwór nie zachował się. Był to budynek parterowy, siedmioosiowy,
umieszczony na wysokiej podmurówce. Nakrywał
go wysoki mansardowy dach. W części centralnej dworu
występował podwyższony o piętro ryzalit. Po II wojnie
światowej konstrukcję przebudowano i obmurowano cegłą.
Mieściło się tu przedszkole, następnie szkoła. Od lat 90. XX
wieku budynek służy miejscowej ludności jako kaplica katolicka
pw. św. Wojciecha. Z założenia dworskiego zachowała
się część dawnego parku, pojedynczo rosnące drzewa i sadzawki.

Pamięć dla Pokoleń