Świrany Wielkie

33 km na północny zachód od Ostrowca

Rejon ostrowiecki

Świrany Wielkie. Budynek gorzelni dworskiej. Stan 2014 r.

Pierwsze wzmianki o tej miejscowości pochodzą z początków XVI w., gdy dobra te były własnością królewską. W połowie XVI w. istniał już tu dwór należący do Słotowiczów. Z pewnością Świrany otrzymali oni z nadania wielkoksiążęcego lub królewskiego. Pod koniec XVI w. majątek był własnością oszmiańskiego ziemianina Wojciecha Szorca. W ciągu kilku wieków niejednokrotnie zmieniali się wlaściciele tych dóbr. W XVIII w. były własnością Prószyńskich, a na początku XIX w. przeszły we władanie Szyszko-Bohuszów. Wanda Kisiel, mieszkanka Kiemieliszek relacjonuje: „Ostatnimi właścicielami majątku do września 1939 r. byli Grelowie. Świrany Wielkie znajdują się obok Kiemieliszek. Starsi ludzie, którzy pamiętali okres międzywojenny mówili, że był to bardzo bogaty, zadbany i dobrze zarządzany majątek. Pan Grel jeździł bryczką zaprzężoną w sześć koni. We wrześniu 1939 r. właściciele opuścili majątek, wyjechali chyba za granicę. Ich dalsze losy nie są znane…”.

Po 17 września 1939 r. majątek ziemski został przejęty przez władzę sowiecką, a latem 1941 r. przez administrację niemiecką. Po drugiej wojnie światowej utworzono tu kołchoz. Budynek dworu w Świranach nie zachował się. Z założenia dworskiego przetrwały dwie parterowe murowane oficyny. Obecnie w budynkach urządzone są mieszkania. Ocalał także, zbudowany z ciosanego kamienia polnego, okazały piętrowy budynek gorzelni, wzniesiony na planie litery „T” z podwyższoną częścią środkową. Drzwi i okna budynku obmurowane są czerwoną cegłą. Do 90-tych lat XX w. mieściła się w nim piekarnia. Obecnie zabytkowy budynek, przyciągający uwagę, nie jest użytkowany.

Dwie kolejne budowle gospodarcze wzniesione z kamienia i cegły są w stanie ruiny. Założenia dworskie przypominają także sadzawki, fragmenty alei i pojedynczo rosnące wiekowe drzewa.