Werejki

20 km na północny zachód od Wołkowyska

Rejon wołkowyski

Zespół dworski w dawnym majątku ziemskim.

Były to dobra królewskie wchodzące w skład ekonomii grodzieńskiej. W drugiej połowie XVIII w. przeszły we władanie rodziny Bispingów. Witold Karpyza, badacz dziejów ziemi wołkowyskiej, pisze:

Werejki, to dawna królewszczyzna ekonomii grodzieńskiej, w okresie, gdy te dobra były rozprzedawane, czy też rozdarowywane, Werejki znalazły się w posiadaniu Bispingów. W drugiej połowie XVIII w. mieszkał w Werejkach Józef Bisping, stolnik starodubowski, wraz z małżonką, Teodorą z Suchodolskich. Dnia 24 lipca 1784 r. urodziła się im córka, Józefa, a później Aleksandra, fundatorka kościoła w Werejkach. Te dwie siostry, Józefa i Aleksandra, wychowały się pod opieką matki, gdyż stolnik zmarł w 1786 r., a więc w tym samym roku, w którym przyszła na świat Aleksandra. Zawsze rozsądna i wielce szanowana stolnikowa, umiała rządzić sama. Mimo młodego wieku, za mąż ponownie nie wyszła i tym gorliwiej zajęła się wychowywaniem córek. Lata 1786-1796 spędziła wraz z córkami, otoczona licznym dworem w Werejkach, gdzie wystawiła dworek, zachowany do dzisiaj. Czasem, dla edukacji córek, stolnikowa wyjeżdżała do Wilna. Córki się edukowały, rosły, a stolnikowa namiętnie grała w karty. Trafił się niejaki Toll Swietczyn, pułkownik – Rosjanin, ale z dobrej bojarskiej rodziny, błyszczący mundurem i dobrym wychowaniem. Podobno pułkownik ograł stolnikową na 30 tysięcy rubli. To ułatwiło mu gruchanie do Bispinżanek. Stolnikowa, chcąc się pozbyć przykrego długu, poczęła przyjaźniej spoglądać na te kontakty. I Aleksandra w 1806 r. wyszła za mąż za Świetczyna. Pożycie tego małżeństwa było jednak harmonijne. Żona panowała nad mężem, który całkowicie jej ulegał, z wyjątkiem pasji wznoszenia murowanych budynków. On też wyrobił u cara pozwolenie, oczywiście za namową żony, na wystawienie w Werejkach kościoła, pod warunkiem jednakże, że wystawi jednocześnie prawosławnym cerkiew w Kuźmiczach…

Starsza córka Bispingów, Józefa, w spadku po swoim stryju Janie Bispingu, otrzymała majątek Massalany. W 1853 r. obie siostry, Aleksandra i Józefa, utworzyły z rozległych swoich dóbr ordynację massalańską, którą przekazały swojemu stryjecznemu wnukowi Aleksandrowi Bispingowi. Za udział w powstaniu styczniowym 1863 r. został on zesłany na Syberię. Zmarł w Petersburgu. Po nim ordynację przejął jego brat, Jan Bisping. Trzecim ordynantem był najmłodszy z braci, Józef Bisping. Ostatnim IV ordynantem został jego starszy syn, Jan Bisping. Zarządzał on ordynacją od 1897 r. do 17 września 1939 r.

Zachował się drewniany, parterowy, kryty wysokim dachem neoklasycystyczny dwór. Budynek składa się z trzech części: środkowej z usytuowanym piętrowym ryzalitem i głównym wejściem oraz dwóch ustawionych prostopadle skrzydeł. Wnętrza dworu zostały przebudowane. Zachowały się dworskie budynki gospodarcze, staw oraz część dawnego parku. Budynek należy do miejscowego kołchozu.