Werenówka

2 km na północ od Werenowa

Rejon werenowski

Zespół dworski w dawnym majątku ziemskim w pobliżu miasteczka Werenowo przy dawnym trakcie z Lidy do Wilna.

Werenówka. Dwór od strony frontowej. Stan z 2018 r.

Założycielami zespołu dworskiego w drugiej połowie XVII w. byli prawdopodobnie przedstawiciele rodu Scipio del Campo. Do nich wówczas należało również miasteczko Werenów. Michał Baliński w książce „Starożytna Polska” z 1846 r.,w rozdziale „Wielkie Księstwo Litewskie”, pisał:

Małe miasteczko między Lidą a Wilnem, o cztery mile od niej przy wielkiej drodze wileńskiej położone. Jan Scypio kasztelan Smoleński fundował tu kolegium i szkoły pijarskie przed r. 1738”.

W 1756 r. podskarbi litewski Ignacy Scipio del Campo przeniósł kolegium i szkołę pijarów z Werenowa do Lidy.

Na początku XX w. majątek Werenówka należał do Szwanebachów i liczył 1076 dziesięcin gruntów. Potem przeszedł we władanie rodziny Kulików. W latach 30. XX w. ziemie majątkowe zostały rozparcelowane i stały się własnością Kałużyńskich, Ułanowskich i kilku innych rodzin.

Zachował się zbudowany w drugiej połowie XIX w. murowany, parterowy, klasycystyczny budynek dworu, wzniesiony na planie wydłużonego prostokąta. Jego fasada składa się z dziewięciu osi. Pośrodku posiada trójosiowy ryzalit zwieńczony półokrągłym frontonem z wazą. Na nim widnieją cztery pilastry obejmujące (flankujące) oś główną. Na bocznych osiach fasady rozmieszczone są pary identycznych pilastrów.

Budynek dworu wygląda podobnie zarówno od strony frontowej, jak i ogrodowej. Nakrywa go wysoki, czterospadowy dach, w dolnej połaci przebity lukarnami.

Wnętrza dworu posiadały regularny układ dwutraktowy (złożony z dwóch korytarzy, które później zostały przebudowane).

Od gościńca Werenowo-Bieniakonie do dworu prowadziła piękna, ponadkilometrowa aleja lipowa o szerokości 26 metrów. Według miejscowej ludności mogła być założona jeszcze pod koniec XVIII w. Niestety została wycięta w 2012 r.

Za budynkiem dworu rozciąga się park krajobrazowy z bukowymi i lipowymi alejami. W pobliżu znajdują się dwa stawy połączone ze sobą strumykiem.

Werenówka. Staw i park dworski. Stan 2018 r.

Po drugiej wojnie światowej budynek dworu został przebudowany na szkołę. Później mieścił się w nim internat, a także lokalne muzeum krajoznawcze. Od kilku lat budynek nie jest użytkowany. Jego wnętrza są zdewastowane. Obok zbudowano piętrowy blok mieszkalny. Dziewiętnastowieczny budynek dworu nie znajduje się rejestrze pomników historii architektury, co oznacza, że nie podlega ochronie prawnej.