Żukowszczyzna

8 km na północ od Zdzięcioła

Rejon zdzięcielski
Pozostałości zespołu pałacowego w dawnym majątku ziemskim

Żukowszczyzna. Staw dworski. Stan 2018 r.

Pierwsze historyczne wzmianki o Żukowszczyźnie pochodzą z XV wieku. Wspominana jest ona w Metryce Litewskiej. Miejscowe dobra należały do rodziny Nowickich, później do Radziwiłłów. W roku 1784 Jan Stanisław Radziwiłł, generał wojsk litewskich, sprzedał je Hipolitowi Korsakowi, staroście wileńskiemu i stolnikowi nowogródzkiemu. Po nim majątek odziedziczyli synowie: Romuald, pułkownik wojsk polskich i uczestnik powstania kościuszkowskiego, poeta; Jan, szambelan króla Stanisława Augusta Poniatowskiego; Meliton, uczestnik kompanii napoleońskiej 1809 i 1812 roku; Leonard, chorąży wojsk polskich.

Romuald Korsak spłacił swych braci i władał Żukowszczyzną samodzielnie. Majątek sprzedał następnie swemu stryjecznemu bratu Wincentemu Korsakowi, wicemarszałkowi oszmiańskiemu. W dalszej kolejności majątek odziedziczył jego syn Edmund, żonaty z Anielą Wołk-Łaniewską. Według inwentarza majętności z 1845 roku Żukowszczyzna razem z folwarkiem i czterema należącymi do niej wsiami liczyła 4697 morgów ziemi. W latach 80. XIX wieku Żukowszczyzna należała do Rosjanina Jefima Doncowa, sekretarza gubernialnego, a później od 1891 do Zofii i Piotra Gordeniowych.

Ostatnimi właścicielami majątku do września 1939 roku byli Skorynowie. Bolesław Górniewicz, mieszkaniec Zdzięcioła, relacjonuje: „Franciszka Skorynę zamordowała skomunizowana banda, gdy próbował bronić swego mienia od grabieży. Żonę
z dziećmi wypuścili z domu bez niczego”.

Według ustaleń Romana Aftanazego, badacza dziejów rezydencji, Jerzy Skoryna, syn ostatniego właściciela, zginął w roku 1944 w powstaniu warszawskim.

Neogotycki pałac w Żukowszczyźnie został wybudowany przez Korsaków w pierwszej połowie XIX wieku. Budynek składał się z dwukondygnacyjnego korpusu i dobudowanej do niego od strony bocznej czterokondygnacyjnej wieży. Rezydencję wieńczyła attyka zębata i neogotyckie wieżyczki. Fasadę boczną zdobił ryzalit z tarczą herbową. Pałac w Żukowszczyźnie nie zachował się. Dawne założenia pałacowe przypominają dziś stawy, obszerny park krajobrazowy z alejami, a także kilka budynków gospodarczych,
w tym zbudowany z czerwonej cegły wysoki komin gorzelni. Cały teren należy obecnie do miejscowego gospodarstwa rolnego.

Pamięć dla Pokoleń